7 Sinh lý máu 🆗

31問 • 1年前

問題一覧

1. Những chức năng chung của máu 1.1. Máu vận chuyển các phân tử và nhiệt từ nơi này đến nơi khác của cơ thể - vận chuyển dinh dưỡng - hormon - khí - nhiệt 1.2. Máu bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân lạ - thực bào - sinh kháng thể - cầm máu 1.3. Máu góp phần duy trì sự hằng định của pH và áp lực thẩm thấu của dịch ngoại bào - ph 7,35-7,45

2. Những đặc tính của máu - trọng lượng riêng 6-8% cơ thể - 4,5-5 lít nữ / 5-6 lít nam -tỷ trọng 1.050-1.060 , phụ thuộc tế bảo và nồng độ chất - độ nhớt : máu toàn phần 4.5 còn huyết tương 2.2 / phụ thuộc protein / độ nhớt tăng gây suy tim , tăng huyết áp - tốc độ lắng huyết cầu : tăng trong viêm, chấn thương / giảm trong đa hồng cầu , dị ứng , đái tháo đường - hematocrit là thể tích toàn hồng cầu / máu toàn phần - máu toàn phần là tổng các tế bào máu ( hồng cầu bạch cầu tiêu cầu ) và huyết tương - hematocrit giảm trong thiếu máu và tăng trong đa hồng cầu Bình thường nam 44 nữ 41

3. Hồng cầu 3.1. Hình thái và số lượng hồng cầu - không nhân , Không bào quan - 1 túi chứa hemoglobin và chất xơ , protein khung - hình đĩa lõm 2 mặt , đường kính 7.5um , dày 1 um trung tâm , 2 um ngoại vi - hình đĩa lõm tăng S tiếp xúc lên 30% so với hình cầu , mềm dẻo - nam : 5.05 +- 0,38 / nữ 4,66 +- 0,36

3.2. Chức năng của hồng cầu - mỗi hồng cầu chứa 200-300 triệu Hb , chiếm 1/3 khối lượng - 98% oxy vận chuyển dưới dạng HbO2 -1 Hb gắn 4 phân tử oxy -1 gam Hb gắn 1.34 ml oxy - nồng độ Hb 15gam/100ml máu , nên có 20ml oxy /100 ml máu - Hb khả năng đệm 70% máu toàn phần

3.3. Quá trình sinh hồng cầu - từ tế bào gốc sinh máu vạn năng ( PHSC ) 🆗 3.3.1nơi sinh hồng cầu - tuần đầu bào thai : tiểu đảo woff và pander nội mô mạch máu - tháng thứ 3 : gan và lách - tháng thứ 5 đến lúc trẻ ra đời : tuỷ xương là nơi duy nhất -tuỷ đỏ và tuỷ vàng , chỉ tuỷ đỏ tạo máu -trẻ sơ sinh toàn bộ xương dài tuỷ đỏ -20 tuổi , chỉ còn đầu trên xương đùi và xương cánh tay tuỷ đỏ - trưởng thành ,tuỷ đỏ khu trú xương dẹt : xương sống , xương ức , xương sườn , xương chậu , xương sọ - lúc này 1 số bệnh về máu , hồng cầu vẫn được tạo ra ngoài xương như gan lách 🆗 3.3.2 Nguồn gốc - tế bào gốc sinh máu vạn năng , giảm dần theo tuổi - sau đó là / tế bào gốc biệt hóa/ - sau đó là cụm tế bào / đơn vị tạo cụm /- CFU - đơn vị tạo cụm sinh ra hồng cầu là CFU-E ( erythrocyte ) - chất gây tăng trưởng tế bào gốc là interleukin-3 - chất gây biệt hóa là yếu tố bên ngoài tuỷ xương như thiếu oxy 🆗 3.3.3 các giai đoạn sinh hồng cầu - CFU-E sinh ra / tiền nguyên hổng cầu / - tiền nguyên => giai đoạn ưa base => giai đoạn đa sắc => giai đoạn ưa acid => hồng cầu lưới => hồng cầu (5 giai đoạn ) - biến đổi : kích thước nhỏ dần / nhân đông đặc và bị đẩy ra giai đoạn ưa acid / Hb bắt đầu hình thành giai đoạn ưa base - hồng cầu lưới vào ngoại vi 1-2 ngày mới trưởng thành - tỷ lệ hồng cầu lưới 1-2 % thể hiện tốc độ sinh hồng cầu

3.4. Điều hoà quá trình sinh hồng cầu - Vai trò của eẻythropoietin 🆗 3.4.1 yếu tố kiểm soát tốc độ sinh hồng cầu là sự oxy hoá các mô - mọi nguyên nhân giảm oxy đến mô đều làm tăng sinh hồng cầu ( vùng cao , suy tim , bệnh phổi ) 🆗 3.4.2 erythropoietin - glycoprotein -34000 -80 đến 90% erythropoietin do thận sản xuất, phần còn lại là do gan. - kích thích biệt hóa, rút ngắn thời gian chín , tăng giải phóng , tăng tổng hợp hemoglobin - tăng : thiếu oxy / testosterone - giảm : suy thận , viêm cấp , mạn

3.5. Những chất cần cho quá trình sinh hồng cầu. - acid amin, sắt, đồng, vitamin B2 (riboílavin), vitamin B12 và acid folic. Thiếu một trong những chất này có thể dẫn đến thiếu máu. 🆗 3.5.1 Sắt - cần cho tổng hợp Hem - 2/3 sắt cơ thể trong Hem ,4% trong myoglobin, 15-30% dự trữ hệ thống võng nội mô và các tế bào nhu mô gan, tế bào biểu mô ruột dưới dạng ferritin. Khoảng 0,1% sắt gắn với transferrin huyết tương - mất 4mg/ ngày theo mồ hôi, phân , nước tiêu - nên ăn 15mg/ ngày - hấp thụ ở ruột non cơ chế vận chuyển tích cực , khi tất cả trans bão hoà thì ngừng 🆗 3.5.2 vitamin B12 và acid folic -cần cho sự chín hồng cầu non - cần cho tổng hợp thymidin triphosphat ( T ) trong ADN - thiếu gây tạo ra hồng cầu to ( nguyên bào khổng lồ megablast ) nhiều Hb nhưng không vận chuyển oxy được và dễ vỡ - thiếu máu hồng cầu khổng lồ là thiếu máu ác tính - ở ruột non vitamin B12 gắn với yếu tố' nội để được hấp thu - tế bào viền của dạ dày sản xuất yếu tố nội - nguyên nhân thiếu B12 thường là rối loạn hấp thu ( có thể là không ăn ) do mất tế bào viền , yếu tố nội - Thiếu máu ác tính xảy ra khi một bệnh tự miễn làm mất yếu tô nội của dạ dày: hệ thông miễn dịch của bệnh nhân sản xuất ra kháng thê tấn công những tế bào viển của dạ dày là tế bào sản xuất yếu tô' nội. -cắt dạ dày toàn bộ hoặc teo niêm dạ dày cũng gây hậu quả tương tự. - Thiếu acid folic 1. có thể do cung cấp thiếu (suy dinh dưỡng, không ăn các loại rau xanh, nghiện rượu) 2. hoặc do tăng nhu cầu như trường hợp đa thai, thiếu máu tan máu, ung thư 3. hoặc do dùng các thuốc ức chế miễn dịch như methotrexat, hydantoin.

3.6. Hemoglobin (Hb) 🆗 3.6.1 cấu trúc Hb -Mỗi phân tử Hb gồm một phân tử globin (gồm 4 chuỗi polypeptid) và 4 nhân hem - Quá trình tổng hợp Hb diễn ra theo những bước sau: 2 succinyl CoA + 2 glycin —> pyrrol 4 pyrrol —> protoporphyrin IX protoporphyrin IX + Fe —> hem 1 hem + 1 chuỗi polypeptid -> chuỗi hemoglobin. 4 chuỗi hemoglobin —> hemoglobin. - Phần globin của Hb gồm 4 chuỗi polypeptid giống nhau thành từng cặp alpha , beta , gamma , delta - của người trưởng thành bình thường có tỷ lệ như sau: 96% HbA thuộc type A1 - gồm 2 chuỗi alpha và 2 chuỗi beta 2% HbA thuộc type A2 - gồm 2 chuỗi alpha và 2 chuỗi delta 2% Hb là HbF gồm 2 chuỗi alpha và 2 chuỗi y ( gamma ) - HBF ưu thế bào thai , ái lực oxy mạnh hơn hbA , cho phép vận chuyển oxy dù phân áp thấp , dần được thay thế khi ra đời, hoàn tất lúc 6 tháng - bệnh hồng cầu hình liềm, ở vị trí thứ 6 của chuỗi beta , acid glutamic bị thay thế bởi valin và HbA trở thành HbS. HbS ở dạng oxy hóa (oxy hemoglobin S) vẫn hoà tan trong dịch nội bào của hồng cầu như các loại HbA và HbF, nhưng ở dạng khử HbS trở nên không hoà tan tạo thành những đám kết tủa xơ làm cho hồng cầu từ hình đĩa lõm hai mặt trở thành hình liềm. Hồng cầu hình liềm bị phá huỷ nhanh hơn hồng cầu bình thường gây thiếu máu. 🆗 3.6.2 Nồng độ Hb Nam giới: 15,1 ± 6 gam/lOOml. Nữ giới: 13,5 ± 5 gam/lOOml.

3.7. Sự phá huỷ của hồng cầu và số phận của Hồng cầu - sống 120 ngày - bị phá huỷ ở gan lách tuỷ xương - chuỗi peptid phân giải thành acid amin - Hem thành sắt 3 và biliverdin - sắt được dự trữ - Biliverdin bị khử thành bilirubin và được giải phóng vào huyết tương rồi được vận chuyển đến gan. - Các tế bào gan gắn bilirubin với acid glucuronic và bài xuất vào hệ thông ống mật rồi vào ruột non. - Tại đây các vi khuẩn đường ruột chuyển bilirubin thành urobilinogen -. Hầu hết urobilinogen được đào thải theo phân dưói dạng stercobilin, một số- nhỏ được hấp thu vào máu rồi đào thải qua nước tiểu dưới dạng urobilin. -Bilirubin rất độc vối hệ thần kinh. Tăng bilirubin trong máu gây vàng da, vàng mắt và niêm mạc. -Tăng bilirubin trong máu hay gặp ở trẻ sơ sinh do gan của đứa trẻ chưa đủ khả năng bài xuất bilirubin thông qua phản ứng kết hợp vói acid glucuronic. - bilirubin nhạy cảm ánh sáng và bị phân huỷ khi tiếp xúc với ánh sáng có bưóc sóng gần tia cực tím.

3.8. Các rối loạn lâm sàng dòng hồng cầu Thiếu máu là sự giảm khả năng vận chuyển oxy của máu do giảm số lượng hồng cầu hoặc giảm sô' lượng Hb trong máu hoặc giảm cả hai Nam giói: < 13 gam/lOOml máu. Nữ giới: < 12 gam/lOOml máu. Trẻ sơ sinh: < 14 gam/lOOml máu. 🆗 nguyên nhân mất máu hoặc giảm sinh Hồng cầu có nhiều kích thước to nhỏ khác nhau gọi là anisocytosis. Hồng cầu có nhiều hình dáng khác nhau gọi là poikilocytosis. Tiên lượng thiếu máu sẽ tôt nêu hông câu có kích thươc va màu săc bình thường. 🆗 chỉ số hồng cầu - MCV : thể tích trung bình 1 hồng cầu 90 - MCH ( mỗi hồng cầu ) : hemoglobin trong mỗi hồng cầu tính theo gam - MCHC : mỗi hồng cầu : hemoglobin mỗi hồng cầu tính theo nồng độ = hemoglobin ( gam/ 100ml ) / hematocrit MCHC thấp là nhược sắc 🆗 3.8.2 những nguyên nhân thiếu máu thường gặp -thiếu máu thiếu sắt : trĩ , polyp ,loét , ung thư , giun móc , tăng sử dụng sắt - mất máu cấp : băng kinh , trĩ , số lượng hổng cầu sẽ bình thường 3-4 tuần - thiếu máu nguyên hổng cầu khổng lồ - suy tuỷ - dạng hồng cầu bất thường ( số lượng bình thường nhưng đời sống quá ngắn gây thiếu máu ) - tan máu 🆗 3.8.3 Đa hổng cầu - thứ phát : thiếu oxy mạn(suy tim , hô hấp ) gây tăng ery , hay gặp nhất là sinh lý do sống cao 4000-5000m (6-8 triệu ) - thực sự ( Vaquez ) :tuỷ xương sản xuất quá nhiều (7-8 triệu , HCT tăng 60-70% )

4.1. Hệ thống nhóm máu ABO - 30 kháng nguyên thường gặp và hàng trăm kháng nguyên hiếm nhưng không gây phản ứng miễn dịch/ chỉ có ABO và RH - ABO tìm ra vởi karl land 🆗 kháng nguyên A và B - trên màng hồng cầu thì tan trong rượu - kháng nguyên A, B ngoài hồng cầu như trên nước bọt , bạch cầu , tiểu cầu thì tan trong nước -4 loại dựa trên kháng nguyên: Nhóm o không có kháng nguyên A và B trên hồng cầu. Nhóm B có kháng nguyên B trên hồng cầu. Nhóm A có kháng nguyên A trên hồng cầu. Nhóm AB có cả kháng nguyên A và kháng nguyên B trên hồng cầu. - thứ tự : O - B-A - AB ( hiếm ) -2 gen A,B trên NST số 9 quy định - xuất hiện bào thai 37 ngày tuổi - 6 khả năng : OO OA OB AA BB AB -Ngoài ra tuỳ theo cường độ của phản ứng ngưng kết hồng cầu nhóm A với kháng thể anti-A, người ta lại chia nhóm A thành hai phân nhóm A1 (80%) và A2 (20%) do đó nhóm AB cũng được chia thành hai phân nhóm A1B và A2B 🆗 Các kháng thể hệ ABO - huyết tương của người nhóm A có kháng thể anti-B; huyết tương của ngươi nhóm B có khang thể anti-A; huyết tương của người nhóm o có ca kháng thể anti*A và anti-B; huyết tương của người nhóm AB không có các kháng thể này. - khi ra đời , nồng độ kháng thể bằng 0 /6-8 tháng bắt đầu sản xuất / tối đa 8-10 tuổi/ giảm dần năm còn lại - là loại tự nhiên igM , không qua được nhau thai / chính nó gây tai biến truyền máu - một số có kháng thể miễn dịch igG sau khi truyền máu khác nhóm gây tan máu rất mạnh và qua được rau thai 🆗 4.1.3 ứng dụng truyền máu - cùng nhóm - tai biến : khi ngưng kết , hồng cầu khác nhóm bị vỡ .Sự phá huỷ hồng cầu giải phóng các protein mang, các lipid màng và hemoglobin vào mao mạch. Các protein màng có thể gây đông máu rải rac trong mạch máu với những hậu quả nặng nề trong khi hemogìôbin có thể gây tắc mạch, gây sôc nặng hoặc suy thận. - trường hợp cấp cứu thì phải tuân theo nguyên tắc “kháng nguyên người cho không bị ngưng kết bởi kháng thể người nhận” và chỉ được truyền ít, truyền từ từ. - giờ chỉ truyền máu từng phần , Truyền máu toàn phần chỉ được chỉ định khi mất máu cấp tính với một khối lượng lốn (30% lượng máu toàn phần) dẫn tối tình trạng choáng nặng. 🆗 Ghép cơ quan 🆗 Sản khoa Mẹ O con A / B / AB 🆗 Cách xác định nhóm máu - phương pháp Beth - Vincent : ( huyết thanh làm mẫu ) : huyết thanh chứa kháng thể đã biết ( anti ) với máu người thử - phương pháp simonin ( hồng cầu mẫu ) - phản ứng chéo : đã biết máu người nhận và người cho những vẫn phải làm phản ứng chéo . Tách , trộn huyết tương người nhận với hồng cầu rửa người cho và ngược lại Truyền máu chỉ được cho phép khi cả 2 không có ngưng kết

4.2. Hệ thống nhóm máu Rh -Hầu hết kháng nguyên Rh (được ký hiệu bằng các chữ c, D, E, c, d, e) là kháng nguyên yếu nên ít có ý nghĩa vê mặt lâm sàng trừ kháng nguyên D. - có kháng nguyên D là RH+ - anti D là kháng thể miễn dịch igG , nghĩa là bình thường không có sẵn như anti A và B ( igM ) , chỉ được tạo thành khi truyền nhầm RH+ cho người RH- - anti-D xay ra rât chậm, nghĩa là khoảng 2 đến 4 tháng sau nồng độ kháng thể mới đạt đên mức tối đa -không được truyền máu Rh+ cho người nhận Rh- nhưng có thể truyền máu Rh- cho người nhận Rh+. - mẹ Rh- và con Rh+ , lúc sinh có sự trộn lẫn máu , lần 2 mang thai co igG qua được hàng rào nhau thai gây sảy thai - có thể được khắc phục nếu trong vòng 72 giờ sau khi sinh một đứa con thứ nhất Rh+ người mẹ được tiêm kháng thể anti-D.

5. Bạch cầu - thực bào -Khử độc - sản xuất kháng thể -giải phóng truyền tin hoá học ,enzym 5.1. Phân loại bạch cầu - dựa trên hình dáng nhân , các hạt tiêu thể ( lysosome ) , bắt màu của hạt - bạch cầu có hạt gọi là bạch cầu hạt , chia tiếp dựa trên màu sắc hạt là ưa acid , ưa base , trung tính - nhân nhiều thuỳ gọi là đa nhân - ngược lại bạch cầu không hạt và nhân không chia thuỳ gồm bạch cầu mono và lympho

5.2. Số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu. - 4-11 G/L - công thức bạch cầu ( không có sự khác biệt nam và nữ ) trung tính : 57,4 +- 8,4 Ưa acid. : 3,2 +- 2,6 Ưa base hiếm gặp Mono 3,8 +- 0,5 Lympho 35 +- 7,2 🆗 thay đổi sinh lý và bệnh lý - trên 11 tăng , dưới 4 giảm 🆗 sinh lý - tăng : ăn , lao động , kinh nguyệt , tháng cuối có thai (17 G/L ) , trẻ sơ sinh (20 ) , bằng người lớn 5-10 tuổi 🆗 bệnh lý tăng -thường là nhiễm khuẩn - leukemia thể lympho và thể tuỷ - thể lympho là quá sản bạch cầu lympho ở hạch bạch huyết - thể tuỷ là quá sản tế bào tuỷ non ở tuỷ , chúng biệt hoá 1 phần tạo leukemia bạch cầu trung tính / ưa acid / mono , tuy nhiên thường tế bào là dị dạng - không biệt hoá là thể cấp , biệt hoá là thể mạn 🆗 giảm - tuỷ xương giảm - 2 ngày giảm, vết loét xuất hiện ở miệng, đại tràng , đường hô hấp -3-6 ngày không điều trị là chết - nguyên nhân : tia gamma , thuốc nhân benzen , anthracen , chloramphenicol, thiouracil , thuốc ngủ

5.3. Những đặc tính của bạch cầu - khu trú : máu / bạch huyết / mô lỏng lẻo - có khả năng vận động kiểu amip( phóng các tua bào tương bám vào rồi kéo đi ) - có khả năng xuyên mạch , lỗ nhỏ - di chuyển đến mô viêm, tổn thương do hấp dẫn bởi hoá chất tổn thương ( gọi là hiện tượng hoá ứng động ) -hoá ứng động phụ thuộc 1. Bậc thang nồng độ chất gây hoá ứng

5.4. Chức năng của các loại bạch cầu 🆗 bạch cầu hạt trung tính - hàng rào đầu tiên chống vk sinh mủ - vận động và thực bào rất mạnh - quá trình 1. Lựa chọn chất để ăn có 3 cách: xù xì / Không vỏ bọc tích điện mạnh / opsonin hoá nhờ kháng thể 2. Phóng chân giả bao vây tạo túi thực bào 3. Lysosome tiếp enzym tiêu hoá vào túi , ngoài ra cả chất diệt khuẩn khi ez tiêu hóa không tiêu hoá được. Các chất giết khuẩn là superoxid ( O2- ) / hydrogen peroxid ( H2O2 ), OH- , Enzym myeloperoxydase kết hợp H2O2 với CL- tạo hydroclorit rất mạnh - tuy nhiên vk lao chống lại được hết - bạch cầu hạt chết tạo mủ , chết giải phóng enzym tiêu hoá vào mô gây viêm sưng đau 🆗 bạch cầu ưa acid - ít vận động và thực bào - hạt lysosome chứa enzym oxidase , pero , phosphatase - chức năng đầu tiên là khử độc - hoá ứng động chủ yếu nhờ kháng thể - bạch cầu ưa base và dưỡng bào ( mooncyte ) giải phóng yếu tố hấp dẫn ưa acid - ưa acid nhiều ở mô hơn là trong máu , đặc biệt phổi - tuyến vú - mạc treo - thành trong ruột non - tăng cao trong nhiễm ký sinh trùng - tấn công bằng cách 1. Giải phóng enzym thuỷ phân tử các hạt 2. Giải phóng những dạng hoạt động oxy 3. Giải phóng polypep giết ấu trùng 🆗 5.4.3 bạch cầu ưa base - hiếm nhất - thường khu trú ngoài mạch máu, trong mô lỏng lẻo gọi là dưỡng bào - ít vận động và không chứa hạt lysosome mà hạt của chúng là heparin và histamin -heparin là chất chống đông -vai trò quan trọng trong dị ứng vì igE gắn vào dưỡng bào giải phóng heparin , histamin , lượng nhỏ bradykinin , serotonin gây biểu hiện dị ứng 🆗 lympho - dưới quang học rất giống nhau -2 loại lympho T ( CD8 , CD4 ) và lympho B 🆗 lympho T - nguồn từ tế bào gốc sinh máu vạn năng tuỷ xương / hoàn thành phát triển ở tuyến ức - là loại bạch cầu nhiều nhất trong máu - liên tục di chuyển lách - hạch bạch huyết - mô lien kết - tại tuyến ức , recep CD4 , CD8 được cài vào cho phép nhận biết kháng nguyên peptid - gọi là tế bào thẩm quyền hoặc tế bào hoạt hoá - đáp ứng miễn dịch bằng 2 cách 1. Tấn công trực tiếp 2. Tiết lymphokin gây hoá ứng động bạch cầu hạt và hoạt hoá lympho B và sinh thêm lympho T - đáp ứng miễn dịch kiểu hoạt hoá tế bào khác này được gọi là “ miễn dịch qua trung gian tế bào “ - người suy giảm miễn dịch thì TCD4 giảm mạnh 🆗 lympho B -Phát triển trong tủy xương -Đến mô bạch huyết trong lách , amydal , ruột non - khi bị kích thích , biệt hoá thành nguyên bào lympho , rồi thành nguyên tương bào , phân chia thành tương bào , tương bào sản xuất kháng thể - 1 số thành lympho B nhớ - gọi là miễn dịch dịch thể , trung gian qua kháng thể 🆗 bạch cầu mono - lớn nhất trong bạch cầu ( gấp 3 lần hồng cầu ) - sinh ra từ tuỷ xương và cần 3 ngày phát triển vào máu - ở lại tuần hoàn vài ngày rồi vào mô - tại mô phát triển thành đại thực bào của mô ( gan là kupffer/ phổi là đại thực bào phế nang - vận động và thực vào mạnh nhất ( mô lỏng lẻo thì ít hơn) - tiêu hoá kháng nguyên rồi chuyển tín hiệu tới B và T

5.5. Quá trình sinh bạch cầu - nguồn gốc PHCS : tế bào gốc sinh máu vạn năng - sau đó phát triển thành / tế bào tiền thân dòng tuỷ / và / tế bào tiền thân dòng lympho 🆗 tiền thân dòng lympho -sinh ra tiền bạch cầu T và tiền bạch cầu B - lympho rời tuỷ khi chưa chín / T trưởng thành tuyến ức / B trưởng thành mô bạch huyết ruột , lách , tuỷ xương - điều hoà bởi lymphokin ( interleukin) 🆗 tiền thân dòng tuỷ gồm - đơn vị tạo cụm - bạch cầu hạt , mono ( CFU GM ) - Đơn vị tạo cụm bạch cầu ưa acid ( CFU-Eo ) - Đơn vị tạo cụm dưỡng bào ( CFU- Ma ) - các bạch cầu hạt và mono trưởng thành tuỷ xương - điều hoà bởi yếu tố kích thích tạo cụm CSF là glycoprotein tiết bởi tế bào trong và ngoài tuỷ xương

5.6. Đời sống của bạch cầu - bạch cầu trung tính và mono , bạch cầu khả năng thực bào : vài phút đến vài ngày - B và T : vài năm

6. Tiểu cầu

6.1. Cấu trúc và chức năng của tiểu cầu - là mảnh tế bào - không nhân , hình đĩa , có màng bao bọc - trong nhiều ống viti tạo khung - hệ thống ống nhỏ trao đổi do màng luồn vào - bào tương tiểu cầu có 1. Di tích mạng nội bào và golgi có khả năng tổng hợp enzym và dự trữ calxi 2. Ty thể và hệ thống enzym tạo ATP , ADP , serotonin 3. Hệ thống enzym tổng hợp prostaglandin: thromboxan A2 ( chất gây co mạch và kết tụ tiểu cầu ) và prostaglandin E2 ( kết tụ tiểu cầu ) 4 protein co ( thrombothenin) vai trò co cục máu đông 5. yếu tố ổn định fibrin 6 yếu tố tăng trưởng của tiểu cầu : giúp tăng sinh nội mạch , tế bào cơ trơn , nguyên bào xở để sửa chữa thành mạch - bề mặt tiểu cầu có lớp glycoprotein ngăn gắn vào nội mạc bình thường nhưng lại gắn vào sợi collagen dưới nội mạc khi bị bộc lộ tổn thương - màng chứa phospholipid có yếu tố 3 của tiểu cầu vai trò hoạt hoá quá trình đông máu - 150-300G/L - sống 1-2 tuần , bị phá huỷ gan và lách , quá trình đông máu

6.2. Quá trình sinh tiểu cầu. - là mảnh tế bào - tách ra từ tế bào rất lớn là / mẫu tiểu cầu / - 1 mẫu tiểu cầu sinh 6000 tiểu cầu - từ tế bào gốc sinh máu vạn năng => đơn vị tạo cụm mẫu tiểu cầu ( CFU - meg ) => cụm mẫu tiểu cầu trưởng thành - điều hoà IL3 , IL6 , IL 11 và hor thrombopoietin - Hầu hết mẫu tiểu cầu ở tuỷ xương , 1 số đi đến phổi -lách dự trữ tiểu cầu - kích thích giao cảm , stress , chảy máu làm tăng giải phóng tiểu cầu sự trữ

7. Cầm máu 🆗 4 giai đoạn của cầm máu 1. Co mạch tại chỗ 2. Tạo nút tiểu cầu 3. Tạo cục máu đông 4. Co cục máu đông và tan cục máu đông

7.1. Co mạch tại chỗ - xảy ra đầu tiên - là sự thắt cơ trơn , phản xạ giao cảm - được duy trì bởi serotonin tiết ra từ tiểu cầu

7.2. Tạo nút tiểu cầu - Tế bào tổn thương tiết ADP - ADP hấp dẫn tiểu cầu - tiểu cầu tiếp xúc collagen , giải phóng thêm ADP , serotonin và những yếu tố đông máu - số lớn tiểu cầu kết dính tạo nút tiểu cầu - thromboxan A2 chất gây co mạch mạnh và kết dính tiểu cầu, prostaglandin E2 - nút tiểu cầu được tạo , máu sẽ ngừng chảy

7.3. Tạo cục máu đông. - đông máu phát triển 15-20s nếu tổn thương nhẹ /1-2 phút nếu nặng -3-6 phút , cục máu đông sẽ bịt kín chỗ tổn thương - đông máu là quá trình từ thể lỏng thành đặc do sự chuyển Fibrinogen ( tan ) thành fibrin ( không tan ) dưới tác dụng thrombin 🆗 7.3.1 các yếu tố đông máu - tất cả yếu tố đông máu đều trong huyết tương trừ yếu tố 3 của mô ( thromboplastin ) và yếu tố 3 tiểu cầu 🆗 7.3.2 các giai đoạn quá trình đông máu - 3 giai đoạn 🆗 giai đoạn tạo enzym prothrombinase ( còn được gọi là yếu tố chuyển prothrombin / thromboplastin hoạt động) : khi máu tiếp xúc mô tổn thương ( con đường ngoại sinh ) hoặc nội sinh - con đường ngoại sinh (3-7-10 +5*- prothrombinase) Yếu tố 3 mô tương tác yếu tố 7 và calxi hoạt hoá yếu tố 10 Yếu tố 10 hoạt hoá + calxi + yếu tố 5 hoạt hoá ở trên hạt mixen phospholipid ở mô tạo prothrombinase - con đường nội sinh (12-11-9 +8* -10+5*- prothrombinase) Được kích hoạt khi yếu tố 12 tiếp xúc với bề mặt không phải nội mạc (ví dụ: collagen hoặc vật liệu nhân tạo như catheter , fibrin , màng tiểu cầu , bề mặt lạ ) Yếu tố 12 cũng có thể hoạt hoá khi stress Yếu tố 12 hoạt hoá yếu tố 11 Yếu tố 11 cùng calxi hoạt hoá yếu tố 9 Yếu tố 9 + yếu tố 8 trên bề mặt tiểu cầu + calxi hoạt hoá yếu tố 10 Yếu tố 10 + calxi + yếu tố 5 trên bề mặt mô tạo prothrombinase - yếu tố 8 và 5 được hoạt hoá bởi thrombin( yếu tố 2 ) 🆗 7.3.2.2 giai đoạn chuyển prothrombin thành thrombin - prothrombin do gan sản xuất - dưới sự có mặt calxi ( yếu tố 4 ) cùng ez prothrombinase , prothrombin sẽ thành thrombin - thoạt đầu hình thành chậm - sau đó tăng tốc độ bằng cách hoạt hoá yếu tố 5 và 8 - thrombin cũng hoạt hoá yếu tố 13 để ổn định fibrin 🆗 7.3.2.3 giai đoạn chuyển Fibrinogen ( yếu tố 1 ) thành fibrin -nhờ thrombin và calxi chuyển Fibrinogen tan thành fibrin đơn phân - fibrin đơn phân nhờ calxi và yếu tố 13 hoạt hoá tự trùng hợp thành mạng fibrin không tan 🆗 tóm lại số phản ứng cần calxi là - hoạt hoá 10 từ 7,8,9 - hoạt hoá 9 - hoạt hoá throbin - tạo fibrin đơn và fibrin trùng hợp

7.4. Co cục máu đông và tan cục máu đông 🆗 co cục máu đông. -Sau khi cục đông hình thành ít phút -Co lại 20 đến 60 phút , Giải phóng huyết thanh trong cục đông , là huyết tương bị lấy đi fibrinogen và hầu hết yếu tố đông máu khác - huyết thanh không đông được -Cục đông không có lại được chứng tỏ tiểu cầu giảm - vai trò tiểu cầu + làm fibrin gắn chặt nhau + Bị giam trong mạng lưới fibrin giải phóng yếu tố ổn định fibrin + tham gia trực tiếp co cục máu bằng hoạt hoá thrombosthenin làm co gai tiểu cầu - Có cục hoạt hoá bởi thrombin và ion calxi do tiểu cầu giải phóng Ý nghĩa co cục + kéo vết thương lại gần + mở rộng lòng mạch 🆗 tan cục máu đông- vai trò plastin - plasminogen là 1 euglobulin trong huyết tương , hoạt hoá thành plastin - plastin như enzym tiêu hoá : tiêu sợi fibrin các chất xung quanh như fibrinogen , yếu tố 5,8,2,12 🆗 sự hình thành plasmin - plasminogen bị giam bên trong cục máu đông - mô tổn thưởng giải phóng chất hoạt hoá plasminogen - 1 ngày sau khi máu đông thì hoạt động 🆗 chất ức chế plasmin : a2 anti plasmin 🆗 ý nghĩa tan cục máu : tránh tắc mạch

7.5. Sự ngăn cản đông máu trong hệ thống mạch máu bình thường. 🆗 yếu tố chống đông trên bề mặt nội mô - sự trơn nhẵn nội mô ngăn nội sinh ( không tiếp xúc lớp collagen dưới nội mô) - lớp glycocalyx ( mucopolysac ) đẩy yếu tố đông và tiểu cầu - thrombomodulin : gắn thrombin gây ức chế , phức hợp hoạt hoá protein C ức chế yếu tố 5 và 8 🆗 fibrin và antithrombin 3 - khi cục động hình thành nó cungx giam cầm 85-90 thrombin - phần còn lại không bị hấp phụ sẽ kết hợp antithrombin 3 trở thành không hoạt động sau 12-20 phút 🆗 tác dụng heparin - chống đông mạch nhưng nồng độ thấp - là 1 polysac tích điện âm - bản thân không có tác dụng chống đông mà phải khi liên kết với anti thrombin 3 tăng kháng đông lên hàng nghìn , làm cả 12,11,10,9 không hoạt động - tiết ra bởi dưỡng bào , dưỡng bào nhiều ở mao mạch phổi , gan vì máu ở đây chảy rất chậm 🆗 a2 - macroglobulin - gắn với yếu tố chống đông làm bất hoạt , không tăng lên khi có heparin - gắn đến khi yếu tố đông bị tiêu huỷ bởi con đường khác

7.6. Những chất chống đồng sử dụng trong lâm sàng 🆗 chất chống đông trong cơ thể - gồm heparin và coumarin - heparin tác dụng nhanh , trên 3-4 giờ rồi bị tiêu huỷ bởi heparinase - quá nhiều hepa phải dùng protamin là 1 antiheparin Coumarin : ức chế 2,7,9,10 - cơ chế cạnh tranh vitamin K - bán thải 12 giờ - không tác dụng tức thời - 3 ngày thời gian đông máu mới về bình thường khi chấm dứt điều trị 🆗 chống đông trong ống nghiệm - slicon lọ chứa máu - heparin máy tim phổi nhân tạo - chất giảm Calxi máu như kali oxalat , amoni oxalat / hoặc natri citrat tạo calxi citrat không độc như oxalat - natri citrat dùng trong túi máu dự trữ

7.7. Những rối loạn cầm máu ở lâm sàng 🆗 giảm phức hệ prothrombin (2,7,9,10 ) do thiếu hụt vitamin K -Ở bệnh xơ gan viêm gan teo gan -Thiếu vitamin K do không được hấp thu :bởi không bài tiết mật tắc ống dẫn mật , bệnh gan - vitamin K được vi khuẩn đường ruột sản xuất nên trong thức ăn không có vẫn không sao , thiếu ở đây chủ yêus do “ sự hấp thu” - như vậy trước mổ gan phải tiêm heparin trước đó 4-8 giờ - trẻ mới sinh thiếu vitamin K do không có dự trữ và ruột đang vô trùng 🆗 hemophilia - hemophili A ( thiếu yếu tố 8 ) và B ( thiếu yếu tố 9 ) - A, B là bệnh di truyền liên quan giới tính chỉ ở nam - hemophili C ( thiếu 11 ) không liên quan giới - bổ sung tốt nhất là yếu tố 8 tinh khiết 🆗 giảm tiểu cầu - trong hemophili chảy máu từ mạch lớn tạo mảng còn chảy máu trong tiểu cầu là mạch nhỏ tạo nốt - chảy máu chỉ xảy ra khi tiểu cầu dưới 50G/L , dưới 10 là chết - chẩn đoán nhanh nhờ quan sát co cục máu đông 🆗 huyết khối - thrombus là huyết khối và emboli là cục đông trôi tự do - bắt nguồn tim trái và động mạch gây tắc mạch não thận - bắt nguồn từ tim phải và tĩnh mạch gây tắc mạch phổi Nguyên nhân - bề mặt nội mô xù xì trong chấn thương , Nt - máu chảy chậm 🆗 đông máu rải rác - do sự có mặt mô chết giải phóng thromboplastin - gặp trong sốc nhiễm khuẩn , nội độc tố - quá nhiều yếu tố đông máu bị tiêu thụ dẫn đến giảm

Bảng 7.4 các yếu tố đông máu

Bảng 7.8 sơ đồ đông máu

Cơ chi trên

An nguyen xuan · 28問 · 1年前

Cơ chi trên